TOPOS doet verslag van de grote afstudeerprijs voor landschapsarchitectuur

Artikel door Ian Witte

Stel je dit eens voor: je hebt net je MSc-thesis in landschapsarchitectuur afgerond, en plotseling zie je jouw ontwerp terug in de najaarseditie van de Blauwe Kamer – hét toonaangevende Nederlandse tijdschrift in onze sector.

Dit overkwam 30 kersverse afgestudeerden van allerlei landschapsarchitectuur- en urbanisme studies in heel Nederland. Al deze ontwerpers waren uitgenodigd voor het grote KuiperCompagnons Graduation Award evenement, dat dit jaar in Wageningen werd georganiseerd. Een selecte groep van deze afgestudeerden werd genomineerd voor de prijs zelf. En slechts twee van hen werden door een professionele jury uitgeroepen tot winnaar – één BSc-afstudeerproject en één MSc-afstudeerproject.

Als redactielid van TOPOS had ik de eer dit evenement bij te wonen. Ik moet toegeven dat ik behoorlijk enthousiast was om de rol van ‘echte’ verslaggever op me te nemen, rondrennend tijdens de borrel en de verhalen verzamelend van enkele afgestudeerden en winnaars.

Het evenement begon met een reeks debatten, verdeeld over verschillende thema’s. Afgestudeerden werden uitgenodigd om te vertellen hoe hun ontwerp aansloot bij deze overkoepelende onderwerpen. Zo was er bijvoorbeeld een thema getiteld: let’s do it differently (afbeelding 1). Een van de afgestudeerden in het panel was Noa, die in Wageningen studeerde en haar thesis schreef over participatief ontwerp bij de aanleg van kwelders langs de Waddenkust van Nederland. Het project draagt de titel Kwelderen. Dit is een werkwoord dat op speelse wijze verwijst naar het Nederlandse ‘polderen’, onze eeuwenoude traditie van dijken bouwen en land winnen op zee voor menselijke doeleinden. En na al die eeuwen zijn we eindelijk begonnen het anders te doen. Geen nieuwe polders meer. In plaats daarvan beginnen we kwelders te bouwen, waar zowel wijzelf als onze omgeving van kunnen profiteren.

Afbeelding 1: Het tweede debat van het evenement: ‘let’s do it differently’. (Bron: Ian Witte)

Na de debatten was het eindelijk tijd voor de uitreiking van de afstudeerprijs. Eerst kwamen de BSc-afstudeerprojecten aan bod. Hier was het niet slechts één, maar een hele groep van drie afgestudeerden van de HAS Green Academy die de prijs won voor hun gezamenlijke project “Robuust Watersysteem Zuid-Holland”. De jury prees hen voor het behalen van een ontwerpresultaat op MSc-niveau dat compleet en coherent was.

Daarna volgde het hoogtepunt van de ceremonie: de MSc-afstudeerprojecten. Zeven projecten van zeven afgestudeerden, strijdend om de hoofdprijs. Onder hen bevond zich een project van een WUR-afgestudeerde: Job Abbink. Zijn thesis ging over het optimaliseren van stedelijke omstandigheden voor de steenmarter in de stad Rotterdam (afbeelding 2). Job gelooft dat zijn thesis opviel “omdat hij door de mensgerichte benadering van landschapsarchitectuur heen breekt door echt te ontwerpen vanuit de gedragsecologie van het dier”. Voor Job was het een eer om erkenning te krijgen en zijn werk onder de aandacht te brengen van het bredere vakgebied van landschapsarchitectuur.

Afbeelding 2: Maquette gebruikt in de thesis van Job. (Bron: Job Abbink)

De grote winnaar van de MSc-afstudeerprijs is Regina Klinger. Zij studeerde onlangs af aan de opleiding Landschapsarchitectuur van de TU Delft. Haar specialisatie ligt bij waterinfrastructuur, met name in dichtbebouwde stedelijke omgevingen en UNESCO-werelderfgoedlocaties. Dit expertise komt direct terug in haar thesisonderwerp: het opnieuw verbinden van de eeuwenoude ondergrondse waterwegen onder de stad Napels met het UNESCO-beschermde stadscentrum erboven (afbeelding 3).

Afbeelding 3: Deze visualisatie geeft het gelaagde ontwerp voor de openbare ruimte van Napels weer. (Bron: Regina Klinger)

Op de vraag waarom Regina werd bekroond met de hoofdprijs voor haar ontwerp, getiteld Vertical Blue, antwoordde zij: “Ik was alweer bijna vergeten wat er precies werd gezegd, omdat ik erg zenuwachtig was en nauwelijks kon geloven dat ik de prijs won. [De jury] omschreef het project als ‘een precieze combinatie van wetenschappelijke analyse en poëzie’. Ze waardeerden hoe ik hedendaagse uitdagingen zoals hitte en waterberging benaderde door te werken met de oude structuren die nog onder de stad liggen. Mijn verticale denkwijze, die het maaiveld en de ondergrond verbindt, werd gezien als helder en consistent. De jury benadrukte de academische helderheid van de redenering en de zorgvuldige manier waarop het project erfgoed koppelt aan klimaatadaptatie.”

Al met al pakte Regina in haar thesis een breed scala aan ontwerpopgaven en dimensies aan. Zoals ze zelf aangaf, beïnvloedde haar verticale manier van denken zowel het historische stadscentrum van Napels als de oude ondergrondse waterwegen. Deze samenhang werd gebruikt om niet alleen te ontwerpen voor erfgoed en stedelijk klimaat, maar ook voor gebed, ontspanning en toevlucht. De geschiedenis en bewoners van Napels vormden immers Regina’s grote inspiratiebron. Voor de synthese van haar ontwerp werkte ze samen met de onderzoeksgroep CoolCity en professor Federica Palestino, die haar verhalen en kennis aanreikten – niet alleen over de ondergrondse waterwegen, maar ook over de historische stad en het landschap zelf. Een andere inspiratiebron waren referentieprojecten: De Ruien, de ondergrondse kanalen van Antwerpen, en Derinkuyu – een oude ondergrondse stad in Turkije.

Nu Regina haar studie heeft afgerond werkt zij als junior onderzoeker aan de TU Delft. Daar blijft ze haar kennis over stedelijke mens-waterrelaties toepassen, specifiek bij de multifunctionele kademuren in het historische centrum van Amsterdam. Op de vraag of haar ontwerp voor de ondergrondse waterwegen van Napels ooit gerealiseerd zou worden, antwoordde Regina dat ze niet verwacht dat het precies zoals getekend zal worden uitgevoerd. Wel gelooft ze dat het winnen van de prijs haar verticale denkwijze meer zichtbaarheid geeft: “Ik hoop dat het Napels – en misschien andere mediterrane steden – aanmoedigt om hun ondergrondse netwerken te zien als actieve infrastructuren voor klimaatcomfort, identiteit en verticaal publiek leven. Als het project helpt om die verandering in gang te zetten, dan heeft het de toekomst van deze tunnelsystemen op een betekenisvolle manier gevormd.”

Het evenement werd afgesloten met een feestelijke borrel op de welbekende brug op de vijfde verdieping van Forum (afbeelding 4). Daar was ook een postertentoonstelling van de genomineerde projecten te zien. Genomineerde Job Abbink vatte de conclusie van het evenement mooi samen met een positieve reflectie: “Een ware viering én verkenning van de thema’s die onze generatie ontwerpers bezighouden.”

Afbeelding 4: De borrel na afloop van de ceremonie. (Bron: Ian Witte)