Een stille hoop

Column door Geert Walinga

Deze winter in januari hebben de weergoden ons gezegend met een week sneeuwval. Het is een fenomeen dat veel mensen herkennen en zich herinneren als een heerlijke en nostalgische tijd: een tijd om weer kind te zijn, met spontane sneeuwbalgevechten en binnen samen met rode, brandende handen iets warms drinken. Als een zachte deken over de harde realiteit, die scherpe randjes onder een wit laken verbergt. Een magische wereld voor even, stil en vredig. 

Ik heb me afgevraagd waarom die paar dagen zo rustig en echt aanvoelden. En ik was niet de enige. De Volkskrant kopte: “Sneeuw zorgt voor ongemak, plezier en rust in het hele land. ”Ik ken dit alleen van heel oude foto's." (Kuiper et al., 2026). AD volgde met “Een sneeuwbaleffect: sneeuw fungeert als een pauzeknop en brengt mensen samen” (Mokaddem, 2026). Niet alleen het openbaar vervoer lag stil, maar onze hele samenleving kwam tijdelijk tot een halt. Sneeuw is niet luid, maar fluistert ons waarheden toe. Als we even de tijd nemen, kunnen we er misschien een paar ontdekken. 

Het is niet vreemd om te stellen dat het tempo van de wereld vandaag de dag hoog ligt. De fysieke wereld is al veeleisend genoeg en lijkt van ons te verlangen dat we werk, gezondheid en een sociaal leven combineren in een dag van 24 uur. En dan hebben we het nog niet eens over de virtuele wereld. Hoe reageren wij als landschapsarchitecten en ruimtelijke planners hierop? Ondersteunen we dit gedrag door landschappen te creëren die vooral gericht zijn op efficiëntie? Of hebben wij een andere taak, namelijk het tegengaan van de huidige trends en het bewaken van een menselijke schaal in het landschap? 

Het bekende boek The Death and Life of Great American Cities (1961) van Jane Jacobs is het schoolvoorbeeld van het terugbrengen van de menselijke schaal in steden. Jan Gehl pleit voor hetzelfde standpunt in zijn boeken Cities for People (2010) en Soft Cities (2019). Menselijke schaal is terug te vinden in het stedenbouwkundig beleid van zowel gemeente Rotterdam (Hoogbouwvisie (2019)) als dat van gemeente Amsterdam (Hoogbouwbeleid (2024)): wolkenkrabbers moeten passen in het stadslandschap, de begane grond moet aansluiten bij de omliggende lagere gebouwen en het stadsleven moet worden gestimuleerd met het programma op de begane grond. Buitenlandse projecten die zich richten op de menselijke schaal zijn onder andere de 15-minutenstad in Parijs, de afsluiting van Times Square voor gemotoriseerde voertuigen en de transformatie van woonblokken en wegen in Barcelona tot superblokken. 

Wat heeft sneeuw te maken met het terugbrengen van de menselijke schaal? Hier wil ik graag de term sneckdown introduceren. Hoe afschuwelijk het ook klinkt, de definitie en toepassing ervan zijn niettemin prachtig. Sneckdown kan worden gedefinieerd als “een samensmelting van de woorden ‘snowy’ (besneeuwd) en ‘neckdown’ (versmalling van de autoweg op kruispunten waar voetgangers veilig kunnen oversteken)” en is een term die veelal wordt gebruikt in de Amerikaanse en Canadese stedenbouw (Headington Liveable Streets, 2021). Als het sneeuwt worden de patronen van het menselijk weggebruik duidelijk zichtbaar. Figuren 1-6 tonen het sneckdown-proces in actie (Pilsēta cilvēkiem, 2021). Sneeuw verandert het gedrag van gemotoriseerde voertuigen. Ze nemen vaak minder ruimte in door hun lagere snelheid. Patronen in de sneeuw zijn het bewijs van dit gedrag. [Interessant is dat voetgangers vaak die ongebruikte ruimte innemen en hun ruimte dus uitbreiden naar het door auto's gedomineerde domein.] Nadat is vastgesteld hoeveel ruimte gemotoriseerde voertuigen werkelijk nodig hebben kan de ruimte voor voetgangers worden uitgebreid naar de vrijgekomen ruimte. Zo komt de menselijke maat vanzelf weer terug in de stad.

Het sneckdown proces gevisualiseerd (Pilsēta cilvēkiem, 2019)

Is dit een erg geromantiseerd verhaal over voetgangers die hun thuisland terugwinnen? Misschien. Maar elk sprookje bevat een les. Laten we onze aandacht weer richten op de huidige realiteit. De sneeuwval van deze winter had een wake-up call moeten zijn, een tik tegen de schouder die ons eraan had moeten herinneren waar het leven echt om draait en welke dingen we kunnen loslaten. Er zijn volgens mij geen radicale beslissingen genomen na de sneeuwval in januari. Hoewel de sneeuwval dit jaar slechts een fluistering was, die de haastige wereld slechts even tot stilstand bracht, hoor ik in de korte stilte toch een sprankje hoop. Hoop dat de wereld zichzelf herinnert. Hoop voor de mensen die herinnerd werden aan hoe prettig het leven is al het tempo lager ligt. En hoop op radicale en noodzakelijke keuzes bij het ontwerpen van onze toekomstige landschappen. 

We staan op een kruispunt en wij als landschapsarchitecten, ruimtelijke planners en stedenbouwkundigen kunnen gedeeltelijk invloed uitoefenen op de weg die we inslaan. En misschien is een besneeuwde weg toch niet zo'n slechte keuze als het lijkt. 

Referenties

Kuiper, R., Van Den Berg, J., Zijderveld, G., Hotse Smit, P., & Spit, L. (2026, January 7). Sneeuw zorgt in het hele land voor ongemak, plezier en rust. ‘Dit ken ik alleen van heel oude foto’s.’ Volkskrant. https://www.volkskrant.nl/binnenland/sneeuw-zorgt-in-het-hele-land-voor-ongemak-plezier-en-rust-dit-ken-ik-alleen-van-heel-oude-foto-s~baa66c75/

Mokaddem, M., el. (2026, January 11). Een sneeuwbaleffect: sneeuw werkt als een pauzeknop, het brengt mensen bij elkaar. AD. https://www.ad.nl/westland/een-sneeuwbaleffect-sneeuw-werkt-als-een-pauzeknop-het-brengt-mensen-bij-elkaar~a05988cf/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

Headington Liveable Streets. (2021, 19 januari). What’s a Sneckdown? Geraadpleegd op 26 januari 2026, van https://www.headingtonliveablestreets.org.uk/sneckdowns/

Pilsēta cilvēkiem. (2019, 6 februari). sneckdown gif [Screenshots from Video]. Facebook. Geraadpleegd op 26 januari 2026, van https://www.facebook.com/PilsetaCilvekiem/videos/256223608618836/?t=8