Redactiestuk Anarchisme

Het was wellicht een gewaagde keuze om anarchisme als tweede TOPOS-thema te kiezen. Staat de chaos die met anarchie wordt geassocieerd niet haaks op de orde die landschapsarchitectuur en stedenbouw in hun respectievelijke disciplines nastreven? Wat kunnen we leren van een systeem dat functioneert buiten de maatschappelijke en politieke grenzen die zo onlosmakelijk verbonden zijn met ons beroep? In dit thema onderzoekt TOPOS wat er gebeurt wanneer anarchisme of anarchistische principes voet aan de grond krijgen in onze huidige ontwerptraditie.

Anarchisme wordt gedefinieerd als “een politieke theorie die alle vormen van overheidsgezag als overbodig en ongewenst beschouwt en pleit voor een samenleving gebaseerd op vrijwillige samenwerking en vrije vereniging van individuen en groepen” (Merriam-Webster, 2026). Het probeert twee ideeën te combineren die op het eerste gezicht niet bij elkaar passen: absolute individuele vrijheid en radicaal communitarisme (Kontrec, 2012). Toegepast op het domein van landschapsarchitectuur en stedenbouw ontdekken we ruimtes en mensen die buiten de conventionele systemische omgeving opereren. Dat kunnen guerrilla gardeners of krakers zijn. Het kunnen beheerders van een gemeenschappelijke tuin op een leegstaand stuk grond in de stad zijn. Het kunnen buren zijn die hun straat herinrichten om hun gemeenschap beter van dienst te zijn. Het gaat om abstracte begrippen zoals nomadisch landschapsontwerp, poreuze ruimtes en anarchitectuur. Het gaat om het inzetten van ontwerp voor een menselijke maat. 

Is ons ontwerp uitsluitend bedoeld voor grootschalige en complexe projecten? Als we toestaan dat anarchie ons gepolijste vakgebied binnentreedt, kunnen we dan ruimdenkend genoeg zijn om te zien wat er in de scheuren zou kunnen gebeuren? En zo ja, wat zouden we dan kunnen leren en meenemen om onze toekomstige ontwerppaden te verrijken?

Met vriendelijke groeten,

Geert Walinga

Voorzitter TOPOS

Referenties

Merriam-Webster. (2026). Anarchism. https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism

Kontrec, Z. (2012). Anarchism and the built environment: Legacy of anti-capitalist rejection of social state in architecture, urban and regional planning. Academia. https://www.academia.edu/1991942/Anarchism_and_the_built_environment_Legacy_of_anti_ capitalist_rejection_of_social_state_in_architecture_urban_and_regional_planning